[A-Ə] [F-N] [O-Z]

ABDULLA MEHRABOV

Abdulla Oruc oğlu Mehrabov 1939-cu il may ayının 1-də Borçalının Saraclı kəndində anadan olmuşdur. O, 1957-ci ildə orta məktəbi qızıl medalla bitirdikdən sonra, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Fizika fakültəsinə daxil olmuş, 1962-ci ildə "Fizika və istehsalın əsasları" ixtisasını fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1962-ci ildən əmək fəaliyyətinə başlamış, əvvəlcə indiki Pedaqoji Universitetdə tədris ustası, 1963-cü il yanvar ayından isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun "Fizika" kafedrasında müəllim işləmişdir. 1963-cü ildə o, elmi staj keçmək məqsədi ilə Leninqrad Dəqiq Mexanika və Optika İnstitutunun istilik fizikası kafedrasına göndərilmiş və bərk cisimlərin istilik xassələrinin tədqiqi üçün yeni üsullarla tanış olaraq geniş elmi-tədqiqat işləri aparmışdır. 1967-ci ildə vaxtından əvvəl "Qurğuşun-Manqan ərintilərinin fiziki xassələrinin tədqiqi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

1967-ci ildən 1975-ci ilədək o, Politexnik İnstitutunun fizika kafedrasında assistent, baş müəllim, dosent, fizika kafedrasının müdiri işləmişdir. 1975-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun bazasında yeni Azərbaycan İnşaat-Mühəndisləri İnstitutu yaranmış və A.O. Mehrabov burada fizika kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

1983-cü ildə A.O.Mehrabov "Mürəkkəb həndəsi formalı sistemlərdə istilik ötürməsinin bə’zi problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, texnika elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır. 1984-cü ildən fizika kafedrasının professorudur.

A.O. Mehrabov "Bərk cisimlərin fizikası", "İstilik fizikası və molekulyar fizika" ixtisası üzrə dünya şöhrətli, tanınmış alimdir. O, birinci dəfə bərk cisimləri, mayelərin istilik xassələrini yüksək temperatur və təzyiqlərdə tədqiq etmək üçün dinamik üsulların elmi əsaslarını yaratmış və geniş spektrli tədqiqatlar aparmışdır. O, mürəkkəb həndəsi formalı sistemlərdə istiliyin ötrülməsi problemlərinin fiziki-kimyəvi əsaslarını işləmiş, yeni ortoqonal əyrixətli koordinat sistemlərindən istifadə edərək, mürəkkəb həndəsi formalı sistemlərdə və konstruksiyalarda istiliyin paylanması mexanizmini araşdıraraq kəmiyyət və keyfiyyətcə dünyanın aparıcı elmi-tədqiqat mərkəzləri tərfindən yüksək qiymətləndirilmiş elmi nəticələr əldə etmişdir.

"Bərk cisimlərin fizikası" sahəsində yüksək enerjili hissəciklərin və radiasiyanın dəmir və nikel əsaslı ərintilərin incə atom-kristallik quruluşuna, faza keçidlərinə, fiziki, mexaniki və istilik xassələrinə tə’sirini öyrənərək əldə etdiyi nəticələr prof. A.O.Mehrabova bir alim kimi layiqli şöhrət gətirmiş, onun əməyi elmi ictimaiyyət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

A.O.Mehrabovun uzun müddət rəhbərlik etdiyi Azərbaycan İnşaat-Mühəndisləri Universitetinin fizika kafedrasında "Bərk cisimlərin radiasiya fizikası" və "İstilik fizikası və molekulyar fizika" sahələri üzrə tanınmış elmi kollektiv yaranmışdır. Onun rəhbərliyi altında 5 nəfər elmlər doktoru, 17 nəfər elmlər namizədi hazırlanmışdır. A.O.Mehrabov dünyanın aparıcı elmi jurnallarında, respublika məcmuələrində çap olunmuş 200-dən çox elmi məqalənin, 26 elmi-metodik vəsaitin, 5 dərslik və dərs vəsaitinin, 2 monoqrafiyanın və 12 ixtiranın müəllifidir. Onun rus dilində çap olunmuş "Mürəkkəb həndəsi formalı sistemlərdə istiliyin ötürülməsi" monoqrafiyası elm aləminə layiqli töhfədir. O, Nyu-York (ABŞ) Elmlər Akademiyasının və Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının akademikidir.

A.O.Mehrabov 1990-cı ildən 1992-ci ilin sonunadək Azərbaycan Respublikası Xalq Təhsili Nazirliyində nazir müavini vəzifəsində işləmiş, Texniki Peşə və Ali təhsilin inkişafı, çoxpilləli təhsilin respublikada tətbiqinə dair xeyli işlər görmüş, yeni Təhsil Qanununun hazırlanmasında fəal iştirak etmişdir. O, Təhsil Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən "Təhsilin təşkili və idarə olunması" Elmi-metodiki Şuranın sədridir.

Beynəlxlaq Ekoenergetika Akademiyasının Rəyasət Hey’ətinin 5 may 1999-cu il tarixli qərarı ilə "Mürəkkəb həndəsi formalı konstruksiyalarda istiliyin paylanması problemləri"nin həlli üçün yaratdığı yeni üsulların nəzəriyyəsinə və alınmış praktiki nəticələrə görə Amerikanın Beynəlxalq Bioqrafiya İnstitutunun müəyyən etdiyi XX əsrin dünya şöhrətli alimləri içərisində prof. A.O.Mehrabovun adı 2000-ci ildə çap olunan həmin kitaba daxil edilmiş, ona xüsusi Diplom və xatirə qızıl medalı verilmişdir.

T.e.d., prof. A.O.Mehrabov hazırda Azərbaycan İnşaat-Mühəndisləri Universitetində birinci prorektor - tədris tərbiyə işləri üzrə prorektor, fizika kafedrasının professoru vəzifələrində elmi-pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir.

AĞA XƏLİLOV

Ağa İsmayıl oğlu Xəlilov 1920-ci il yanvarın 19-da Tiflis şəhərində anadan olmuşdur. 1936-cı ildə Tiflis şəhərində 57 saylı orta məktəbi bitirmiş, Mühəndis Tikintiləri İnstitutuna qəbul olmuşdur. 1941-ci ildə həmin institutu müvəffəqiyyətlə bitirmiş, əmək fəaliyyətinə Qafqaz Trans Layihə Birliyində başlamışdır. 1945-ci ildə Mahaçqala şəhərinə köçmüş və Mahaçqala şəhər limanının baş mühəndisi vəzifəsinə işə düzəlmişdir. 1952-ci ildə Xəzər dəniz yol xidmətinin rəisi vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1954-1956-cı illərdə Leninqrad Dəniz Donanması Akademiyasında oxumuş, iki ildən sonra ali ixtisaslı kadr kimi Bakıya qayıtmışdır. 1957-ci ildə Bakı Xəzər dəniz yol idarəsinin rəisi, sonra isə Xəzərdəniz Layihə Elmi Tədqiqat İnstitutuna direktor tə’yin olunmuşdur.

1966-cı ildən 1976-cı ilədək Azərbaycan EA-nın "Xəzər Elmi Tədqiqat Stansiyasının" direktoru, laboratoriya və şö’bə müdiri vəzifələrində çalışıb, doktorluq elmi işini tamamlamışdır.

1976-cı ildə müvəffəqiyyətlə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib, elmi dərəcə almışdır. Ağa İsmayıl oğlu Xəlilov işlədiyi bu müddət ərzində 60-a yaxın elmi əsər yazmış, onlarla simpozium və konfransların iştirakçısı olmuşdur. Akademiyada işlədiyi müddətdə 2 monoqrafiyanın müəllifi və üç aspiranta elmi rəhbər olmuşdur.

Ağa İsmayıl oğlu Xəlilov elmi işlərlə yanaşı, eyni zamanda ali məktəblərdə pedaqoji işlə də məşğul olmuşdur.

1989-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.

AKİF BAYRAMOV

Akif Əmirxan oğlu Bayramov 1938-ci il fevral ayında Borçalının Arıxlı kəndində anadan olmuşdur. O, ilk təhsilini kənd orta məktəbində aldıqdan sora 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun alman dili şö’bəsinə daxil olmuşdur. Ali təhsilini başa vurduqdan sonra vətəni Borçalıya qayıtmış, Arıxlı kənd orta məktəbində müəllim, sonra fəhlə-gənclər orta məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

1964-cü ildə Bolnisi rayon komsomol komitəsinin birinci katibi seçilmiş, iki il sonra Bakıya köçmüşdür. Bakıda o, "Aəzrbaycan müəllimi" qəzetində xüsusi müxbir, Azərbaycan LKGİ MK-da və Azərbaycan Daxili İşlər sistemində işləmişdir. O, eyni zamanda elmi axtarışlar da aparmış, 1978-ci ildə Mirzə Vazehin ədəbi irsinə dair namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1989-cu ildə o, "Azərbaycan klassik ədəbiyyatı alman dilində" adlı doktorluq dissertastasiyası müdafiə etmişdir.

A.Bayramov bədii tərcümə sahəsi ilə də məşğul olmuşdur. O, alman dilindən F.Bodenştedtin Mirzə Şəfi haqqında xatirələrini tərcümə edib "Mirzə Şəfi haqqında xatirələr" adı altında çap etdirmişdir. O, "Klassik irsimizdən" (1975), "Mirzə Şəfi Vazehin ədəbi irsi"(1980), "Azərbaycan klassik ədəbiyyatı alman dilində" (1992) kitablarının müəllifidir.

Filologiya elmləri doktoru, professor A.Bayramov hazırda Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunun xarici dillər kafedrasının müdiri vəzifəsini icra edir.

BAYRAM HACIYEV

Bayram Camal oğlu Hacıyev 1937-ci ildə Borçalının Arıxlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Arıxlı kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Bakıya gəlmiş və keçmiş Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olmuş, institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Sonra o, teatrın elmi-nəzəri məcrasına fikir vermiş və "Aktyor sənəti" kafedrasında dərs deyə-deyə Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun nəzəriyyə şö’bəsində aspiranturaya daxil olmuşdur.

Bayram Hacıyev 1972-ci ildə professor Yaşar Qarayevin rəhbərliyi altında "Tarixi dram janrı" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək Sənətşünaslıq namizədi elmi dərəcəsi almışdır. O, 1985-ci ildən e’tibarən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin bədii yaradıcılıq fakültəsində dekan vəzifəsinə tə’yin olunmuşdur.

Bayram Hacıyev teatr nəzəriyyəsinə həsr olunmuş onlarla kitabın və 35 elmi məqalənin müəllifidir.

1998-ci il Bayram Hacıyev üçün daha uğurlu olmuşdur. O, "Klassik Azərbaycan dramaturgiyası və onun səhnə təcəssümü problemi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib sənətşünaslıq doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

Bayram Hacıyev aktyorluq və sənətşünaslıq sənəti üzrə 30-a yaxın beynəlxalq ittifaq və respublika səviyyəli konqres və konfranslarda iştirak edib, elmi məqalələr çap etdirmişdir.

Bayram Hacıyev hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Bədii yaradıcılıq" fakültəsinin dekanı və kafedranın professorudur. O, Universitetin böyük şurasının və elmi-müdafiə şurasının üzvüdür.

BİNƏLİ MUSAYEV

Binəli İsa oğlu Musayev 1944-cü ildə Bolnisi royunun Saraclı kəndində anadan olmuşdur. 1961-ci ildə Saraclı kənd orta məktəbini medalla bitirmiş, həmin il ADU-nun (indiki BDU-nun) mexanika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1966-cı ildə təhsilini başa vurmuş və Azərbaycan EA Kibernetika İnstitutunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1967-ci ildə aspiranturaya qəbul olunmuş, 1971-ci ildə riyaziyatdan namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1972-ci ildən BDU-da riyazi analiz kafedrasında çalışmış və 1989-cu ildə A.M.Razmadze adına Tbilisi Riyaziyyat İnstitutunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1990-cı ildən BDU-nun riyazi analiz kafedrasının, paralel olaraq 1995-ci ildən isə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının tətbiqi riyaziyyat kafedrasının professorudur.

Binəli Musayev 8 nəfər elmlər namizədi yetişdirmişdir. 10-a qədər namizədlik və doktorluq dissertasiyasının opponenti olmuşdur. Onun 66 elmi əsəri Azərbaycan və xarici ölkələrdə nəşr edilmişdir. O, elmi dərəcələr verən bir neçə ixtisaslaşdırılmış elmi şuranın və Azərbaycan Riyaziyyatçılar Cəmiyyətinin idarə hey’ətinin üzvüdür.

CEYHUN NAZİYEV

Ceyhun Yaşar oğlu Naziyev 1965-ci il martın 23-də Bakıda ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

1982-ci ildə orta məktəbi bitirmiş və Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika fakültəsinə qəbul olmuşdur.

1987-ci ildə ADU-nun (indiki BDU) fizika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş və Azərbaycan Elmlər Akademiyasının "Dərin neft və qaz yataqlarının problemləri" institutuna göndərilmişdir. O, burada mühəndis, sonra kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.

1989-cu ildə müsabiqə yolu ilə Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika kafedrasında aspiranturaya daxil olmuşdur. O, namizədlik dissertasiyasını 1990-cı ildə BDU-nun ixtisaslaşdırılmış elmi şurasında müvəffəqiyyətlə müdafiə edib fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

1990-cı ildə Ceyhun Naziyev Azərbaycan Təhsil Nazirliyinin göndərişilə ADNA-nın fizika kafedrasına assistent tə’yin edilmişdir.

1994-cü ildə həmin kafedrada dosent seçilmişdir.

1997-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib, texnika elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

Ceyhun Naziyevin elmi işləri əsasən karbohidrogenlərin və başqa üzvi maddələrin sıxlığı, istilikkeçirməsi, dinamik özlülüyü və səs sü’rətinin öyrənilməsinə həsr edilmişdir. O, 75 elmi və tədris işlərinin, 1 monoqrafiya, 5 dərs vəsaiti, 1 metodik vəsaitin müəllifidir. Əsərlərinin əksəriyyəti yaxın və uzaq xarici ölkələrdə dərc edilmişdir. Xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxalq konqress və simpoziumlarda dəfələrlə mə’ruzələrlə çıxış etmişdir.

Elmdə qazandığı müvəffəqiyyətlərə görə o, 1996-cı ildə Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir.

Ceyhun Naziyev 1998-ci ildə ADNA-nın fizika kafedrası üzrə müsabiqə yolu ilə professor vəzifəsinə seçilmişdir.

Ceyhun Naziyev Dövlət Universititetinin nəzdində fəaliyyyət göstərən Müdafiə Şurasının üzvü olmuş və hal-hazırda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Energetika İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən müdafiə Şurasının üzvüdür.

DURSUN AŞUROV

Dursun Əhməd oğlu Aşurov 1941-ci ildə Borçalı mahalının Bolus nümayəndəliyinin (Bolnisi rayonu) Aşağı Qoşakilsə kəndində anadan olmuşdur. Kənddəki səkkizillik məktəbi 1956-cı ildə bitirdikdən sonra orta təhsilini qonşu Saraçlı kəndində davam etdirmişdir. 1958-ci ildə orta məktəbi başa vurduqdan sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsinin axşam şö’bəsinə daxil olmuş, əmək fəaliyyətinə həmin ildən başlamışdır. Ali məktəbin beşinci kursunda ikən Elmlər Akademiyasının Neft-Kimya Prosesləri institutunda kiçik elmi işçi vəzifəsində fəaliyyətə başlamışdır. 1964-cü ildə ali məktəbi bitirdikdən sonra həmin institutun aspiranturasına daxil olmuş və 1970-ci ildə ADU-nun (indiki BDU-nun) elmi şurasında namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, elmi dərəcə almışdır. Dursun Aşurov 1977-ci ildən e’tibarən Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunun (Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının) Sumqayıt filialında (hazırda Azərbaycan Sənaye İnstitutu) baş müəllim, az sonra dosent vəzifəsində fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Pedaqoji işlə yanaşı o eyni zamanda elmi işlərini də davam etdirmiş, elektrokimyaçı professor Q.A.Tederadzenin rəhbərliyi altında doktorluq işini tamamlamışdır. Apardığı elmi işlərin nəticələrini Moskvada, Tulada, Novaçerkasskda, Ufada, Karqandada, Çimkənddə, Donetskdə, Dneropetrovskda, Riqada və nəhayət Bakı və Sumqayıt şəhərlərində beynəlxalq və ümumittifaq elmi konfranslarda mə’ruzə edib, məqalələr çap etdirmişdir. 1991-ci ildə Moskvada D.İ.Mendeleyev adına Kimya-Texnologiya İnstitutunun elmi şurasında "elektrokimya istehsalı" ixtisası üzrə "Doymamış birləşmələrin xloridli məhlullarda elektrokimyəvi xlorhidrinləşdirilməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib kimya elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

O, 1992-ci ildən Azərbaycan Sənaye İnstitutunun professorudur. 5 nəfər elmlər namizədi hazırlamış, 130-a qədər elmi və metodik işin, o cümlədən, respublikadan kənarda çap olunmuş 70-dən çox elmi məqalələrin və 20-yə qədər müəlliflik şəhadətnaməsinin və İngiltərə dövlət patentinin müəllifidir. Hazırda bir neçə aspiranta və magistrlərə elmi rəhbərlik edir.

ƏLİ HÜSEYNOV

Əli Məhərrəm oğlu Hüseynov 1935-ci il dekabrın 5-də Bolus nümayəndəliyinin (Bolnisi rayonunun) Faxralı kəndində anadan olmuşdur.

1941-ci ildə Faxralı orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olmuş, 1952-ci ildə XI sinfi müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. 1952-1953-cü illərdə kolxoz təsərrüfatlarında işləmiş, 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU-nun) biologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 1959-cu ildə universiteti ə’la və yaxşı qiymətlərlə bitirmiş, bioloq ixtisasına yiyələnmişdir. Həmin il Faxralı orta məktəbində kimya və biologiya müəllimi, sonra isə direktor müavini tə’yin edilmişdir. 1965-ci ilin noyabr ayından Bakı Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsinin nəzdində biokimya ixtisası üzrə aspiranturaya daxil olmuşdur. O, "Müxtəlif nisbətlərdə makro və mikrogübrələrin pambıq bitkisinin toxumlarında yağın miqdarına və keyfiyyətinə tə’siri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası üzərində işləmişdir. Tədqiqat işini keçmiş Leninqrad şəhərində aparmış və müvəffəqiyyətlə dissertasiya müdafiə etmişdir. Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda (indiki ADİU-da) saathesabı müəllim, Azərbaycan EA Botanika İnstitutunda kiçik elmi işçi işləmişdir. 1971-ci ildən 1982-ci ilə kimi Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1982-ci ildə hazırkı Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində dosent vəzifəsini tutmuşdur. 1995-ci ildə Bakıda "Naxçıvan" özəl Universitetində biologiya kafedrasında professor yerini tutmuşdur. Hal-hazırda ADPU-nun biologiya tədrisi metodikası kafedrasının müdiridir.

Ə.Hüseynov 1998-ci ildə "Orta məktəbdə biologiya tədrisinin nəzəri və metodiki əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası yazmış və AAK-ya təqdim etmişdir.

Ə.Hüseynov elmi-pedaqoji fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq ADPU-da müdafiə şurasının, universitetin elmi şurasının, Təhsil Nazirliyinin elmi-metodik şurasının üzvü seçilmişdir. Əli Hüsyenov 150-dən çox elmi və elmi metodik məqalə, kitab, dərslik və monoqrafiyaların müəllifidir. Orta və ali məktəblər üçün 2 dərslik və dərs vəsaiti, 10 proqram yazıb çap etdirmişdir.

"Təbiətşünaslıq" orijinal dərsliklərinə görə 1990 və 1993-cü illərdə Azərbaycan Təhsil Nazirliyinin və akademik Xudu Məmmədov adına respublika mükafatına layiq görülmüşdür.

1998-ci ildə Beynəlxalq Biologiya Cəmiyyətinin diplomunu almışdır. İngiltərənin Kembric Universitetində dünyanın 500 məşhur alimləri içərisində onun ingiliscə tərcümeyi-halı verilmişdir. Beynəlxalq Biologiya cəmiyyətinin "Qızıl" medalına, "Qızıl ulduz" medalına layiq görülmüşdür. Amerika Bioqrafiya İnstitutu Kembric Universitetindən aldığı mə’lumata əsasən onu Amerika Bioqrafiya İnstitutunun üzvü seçmişdir. Elmi fəaliyyətinə görə ABİ-nin "Qızıl heykəl" və "Honor" medalına layiq görülmüşdür.

Əli Hüseynovun "Təbiətşünaslıq" dərslikləri rus dilinə, V sinif üçün dərsliyi həm də ingilis dilinə tərcümə olunmuşdur.

Əli Hüseynov elmi-pedaqoji fəaliyyətini ADPU-da kafedra müdiri vəzifəsində davam etdirir.

ƏFLATUN SARACLI

Şair, tərcüməçi, alim Əflatun Yunus oğlu (Məmmədli) Saraclı 1936-cı il dekabrın 5-də Borçalı mahalının Bolus bölgəsinin Saraclı kəndində anadan olmuşdur. Ə.Y.Saraclı 1944-1952-ci illərdə Saraclı səkkizillik məktəbində oxumuş, 1952-1956-cı illərdə Borçalı Pedaqoji Texnikumunu, 1956-1961-ci illərdə isə A.S.Puşkin adına Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix-filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1961-1962-ci illərdə həmin institutun Azərbaycan dili və ədəbiyyatı kafedrasında baş laborant, müəllim kimi çalışmışdır. Rəsmi dövlət mühazirəçisi kimi Marneuli (Sarvan), Dmanisi (Başkeçid), Bolnisi (Bolus), Qardabani (Qarayazı) və başqa rayonlarda şair, mühazirəçi kimi görüşlərdə olmuş, şe’rləri, gürcü ədəbiyyatından tərcümələri ilə çıxış etmişdir. Gürcüstan mətbuatında, radio və televiziyada çıxışları ilə rəğbət qazanmışdır. M.Hüseyn, M.İbrahimov, M.Rahim, H.Arif, Ə.Kürçaylı, V.Babanlı kimi yazıçı və şairlərlə birlikdə Gürcüstanlı oxucularla görüşlər və şe’r, sənət məclisləri keçirmişdir. Ə.Saraclı gürcü poeziyasının orjinaldan Azərbaycan türkcəsinə ən yaxşı tərcüməçisi kimi tanınır.

Əflatun Saraclı 1962-ci ilin iyulundan ailə durumu ilə bağlı Bakıya köçmüşdür. Bir neçə ay "Azərbaycan" qəzetində, həmin ilin noyabrından isə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda XIX-XX yüzillər Azərbaycan Ədəbiyyatı şö’bəsində öncə kiçik elmi işçi, sonra böyük, aparıcı, baş elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. İndi həmin institutun Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı şö’bəsinin müdiridir.

Onun rəhbərliyi ilə xeyli elmlər doktorları, elmlər namizədləri XIX-XX yüzillər ədəbiyyatımızın problemlərini araşdırmışdır. Ə.Y.Saraclı 1967-ci ildə "Azərbaycan uşaq və gənclər mətbuatında ədəbiyyat" mövzusunda namizədlik, 1984-cü ildə isə "XIX yüzilliyin sonu - XX yüzilliyin əvvəllərində Azərbaycan bədii nəsrinin inkişaf problemləri" mövzusunda doktorluq disssertasiyası müdafiə etmişdir. İnstitutda Gənc Alimlər Şurasına rəhbərlik etmişdir. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda, Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunda, Azərbaycan Politexnik və İnşaat İnstutlarında və başqa ali məktəblərdə dərs və imtahanlar aparmış, dövlət imtahan komissiyasının sədri olmuşdur. 1980-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda, Nizami Adına Ədəbiyyat İnstitutunda Elmi Şuranın, İxtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasının, eləcə də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü kimi ədəbi-elmi kadrların yetişdirilməsində böyük xidmət göstərmişdir.

Əflatun Saraclı XIX-XX yüzillər ədəbiyyatımızın görkəmli mütəxəssislərindəndir. 200-ə yaxın məqalənin, on elmi, bədii kitabın müəlifidir. Onun "Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı" (1977), "Azərbaycan bədii nəsri"(1983), "Abdulla Şaiq" (1984) kimi kitabları elmi ictimaiyyət tərəfindən və xarici ölkələrdə yüksək qiymətləndirilmişdir. Ə.Saraclının "Zeynalabdin Marağalı" əsəri isə bu yazıçı haqqında Azərbaycanda və Yaxın Şərqdə ilk kitabdır və bununla "Azərbaycanın görkəmli adamları" seriyasının əsasını qoymuşur. Hazırda "Azərbaycan yazıçıları cümhuriyyət dövründə (1918-1920)" elmi əsərlərini çap etdirməkdədir. Onun Azərbaycan-gürcü ədəbi ilişgilərinə aid araşdırmaları da öz yeniliyi, elmiliyi və çağdaş məsələlərə yeni münasibəti ilə seçilir. Xüsusilə Ş.Rustaveli ilə, XIX-XX yüzillər gürcü ədəbiyyatı ilə bağlı araşdırmaları dəyərlidir.

O, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü ədəbiyyatının da ilk araşdırıcılarındandır. İstiqlalımızın 80 illiyi münasibəti ilə çıxan (1998) "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti" fundamental kitabının "İctimai gerçəklik və mə’nəvi-ideoloji mühit", "Nəsr" fəsillərini də Ə.Saraclı yazmışdır. Onun təşkilatçılığı ilə hazırlanan bu əsər dövlət tərəfindən mükafatlandırılmışdır.

Əflatun Saraclı Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü kimi də məhsuldar çalışır. Bədii yaradıcılığa erkən başlayan müəllif 1956-cı ildən - Borçalı Pedaqoji Texnikumunda oxuyarkən mətbuatda çıxış etmiş, İlk şe’ri həmin rayonun "Stalin yolu" qəzetində dərc olunmuşdur. Bundan sonra şe’rləri və tərcümələri "Gürcüstan", "Azərbaycan gəncləri", "Ədəbiyyat və incəsənət", "Sovet kəndi" "Gənclik", "Azərbaycan" qəzet və jurnallarında çap edilmişdir. Onun "Borçalı harayı" şe’rlər kitabı yurdumuzun dünəni, bu günü və gələcəyi, xalq hərəkatı, azadlıq, istiqlal, yeni həyat haqqında düşüncələrdən ibarətdir. Gürcü ədəbiyyatından tərcümələri "Bir sinədə iki ürək" , "Sayat Nova", "Torpaq çəkir", "Kür Xəzərə qovuşur" və başqa kitablarda, dərgilərdə toplanmış, "Günahsız Abdulla" (M.Cavaxişvili) və "Kukaraça" (N.Dumbadze) povestlərinin tərcüməsi əsasında televiziya tamaşaları hazırlanmışdır. Şairin əsərləri Azərbaycanda, Gürcüstanda və qardaş Türkiyədə də maraqla qarşılanır. Şe’rləri vallara, kasetlərə yazılıb, aşıqlar tərəfindən oxunur. Şair bu gün də öz şe’rləri ilə mətbuat orqanlarında fəal çıxış edən qeyrətli, milli, türkçü ziyalılarımızdandır. Türkçü şair, türkçü alimdir. O, Azərbaycan ədəbiyyatında və Azərbaycan yazıçılarının yaradıcılığında da azadlıq, müstəqillik və türkçülük məsələlərinin araşdırılmasına üstünlük verir. C.Məmmədquluzadə, Ü.Hacıbəyli, Y.V.Çəmənzəminli, A.Şaiq, C.Cabbarlı kimi istiqlalçı, mollanəsrəddinçi, türkçü ustadların yaradıcılığının bu sahəsini də ilk dəfə Ə.Saraclı araşdırıb. İndi M.Hadi, H.Cavid və başqa Azərbaycan romantiklərinin AXC dönəmindəki yaradıcılığını araşdırır.

ƏFLATUN HƏSƏNOV

Əflatun Mürsəl oğlu Həsənov 1959-cu il dekabrın 12-də Bolnisi rayonunun Faxralı kəndində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə Faxralı kəndində orta məktəbi, 1980-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Fizika fakültəsini bitirmişdir. 1981-1982-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1983-cü ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Radiasiya Tədqiqatları Sektorunda elmi işçi vəzifəsində işləmiş, 1985-ci ildə isə Leninqrad Dövlət Universitetində aspiranturada oxumuşdur. 1987-ci ildə "Radiasiya və elektrik boşalmasının tə’siri altında oksid bor maddəsinin səthində baş verən proseslərin" öyrənilməsinə aid namizədlik dissertasiyası, 2000-ci ildə isə bərk cisimlər ixtisası üzrə "Geniş qadağan olunmuş zonalı dielektriklərin iştirakı ilə radiasion və plazma heterogen proseslərin müqayisəli qanunauyğunluqları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 53 elmi əsərin müəllifidir. Bu əsərlərdən 6-sı Rusiya dövlətinin patenti olmuş, atom və plazma-generatorunda istifadə olunan maddələrin köməyi ilə hidrogen-enerjidaşıyıcısı alınmasına həsr olunmuşdur. Bir monoqrafiya, xarici ölkələrdə çap olunan 16 əsərin müəllifidir. (Böyük Britaniya, Almaniya, Macarıstan, Türkiyə və s.). Onun rəhbərliyi altında iki elmlər namizədi müdafiə etmişdir. Hal-hazırda Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Radiasiya tədqiqatları bölməsinddə laboratoriya müdiri vəzifəsində işləyir.