Aşıq Əmrah Gülməmmədov

Əmrah Paşa oğlu Gulməmmədov 1914-cü ildə axarlı-baxarlı Borçalının Araplı (Ərəbli) kəndində dünyaya göz açmışdır. Məktəb yaşlarına çatanda atası Paşa kişidən saz çalmağı öyrənmişdir. Həddi-büluğa çatan vaxt atası onu dövrünün ən seçilib-sayılan və igid-qəhrəman nəslindən olan ustad aşıq Məsimin (Yadigarov) yanına şəyirdliyə qoyur.

Əmrah Gülməmmədov Aşıq Məsim Yadigarovun yanında nəinki qəmli və yanğılı aşıq-el havalarının mahir ifaçısına, eyni zamanda yanğılı oxuyub qoşma deməyə yiyələnir. Beləliklə, o, püxtələşdikcə aşıq sənətinin dərin məzmunlu sirlərinə daha yaxından bələd olmaqla yanaşı, həm də sənəti inkişaf etdirərək onu yüksək zirvəyə qaldırmağa cəhd edir.

Şah Əmrahın 1930-cu illərdən Borçalının ən böyük bölgələrinin konsert salonlarında səsləndirdiyi hava və mahnıları 50-ci illərdə Bakının radio dalğalarında və konsert salonlarında səslənərdi.

Onun püxtələşib ustad aşıq kimi məşhurlaşması 1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyündəki iştirakı ilə bağlı olmuşdur. Ağsaqqal ustad-aşıq kimi 1961-ci ildə Azərbaycan aşıqlarının III qurultayında, 1966-cı ildə Aşıq Ələsgərin yubileyində, Şah aşıq Əmrah kimi isə 1984-cü ildə Azərbaycan aşıqlarının IV qurultayında gurultulu alqışlar altında çıxışları olmuşdur.

Ustad aşığın "şahlığı" ondadır ki, o, nəinki çalıb-oxuyur, muxtəlif qoşmalar deyir, eyni zamanda mahir saz çalmaq qabiliyyətinə görə sevilir və onlarca el aşıqları yetişdirmişdir. Əlbəttə, yetişdirdiyi aşıqların gözü həmişəyaşar dastan ustası-yaradıcı Kamandar olmuşdur. Ustad aşıqlar ağızdolusu danışardılar- Sadıqcanın tar alətindəki nailiyyətlərini Şah Əmrah sazda təkrarladı...

Aşıq Əmrah sənətkarlığının ucalığı aşıq tədqiqatçılarına məlum olan 72 saz havasını öz yaradıcılığında inkişaf etdirib təkmilləşdirərək onların sayının 81-ə çatdırmısdır. O, ilk dəfə olaraq "Yurd yeri", "Susənbəri", "Turacı" və s. qədim Borçalı havalarını çalıb-oxumuşdur. Ustad aşığın "Görmüşəm" hədifli şerini sizlərə təqdim edirik (bir parça):

Aşıq Əmrap, meylin nədi, düz danış
Tutan tutar, istər əlli, yuz danış,
Ariflərə bir qiymətli söz danış,
Təmiz qəlbin sənə bağlar görmüşəm.

Qədirbilən, xoşxasiyyət xalqımız telli sazı ilə könülləri fəth edən Aşıq Əmrah Gülməmmədova yüksək qiymət verərək, onu Koroğlu, Rustəm-Zal, Kərəm kimi şəxsiyyətlərə bənzətmişdir. Onu "Saz çalmaqda alınmaz qalaya" bənzətmiş, "ölməz ustad" və "Aşıq sənətinin mahir ustası" kimi yüksək adlara layiq görmüşlər.

Həmişəyaşar sənətkar Aşıq Əmrah saz-söz yaradıcılığına 1987-ci ildə birdəfəlik olaraq son nöqtə qoyub əbədiyyətə qovuşdu.