Mustafa Mərdanov

Mustafa Mərdanov 1894-cü ildə Tiflisin Şeytanbazar məhəlləsində dünyaya göz açmışdır. Gənc yaşlarından oxumağa və oynamağa meyl göstərməsi onu 1905-ci ildə Tiflis gimnaziyasına gətirib çıxarır. 1909-cu ildə gimnaziya direktorunun icazəsi olmadan Tiflisdə "Kazyonnı teatr"da (indiki Z.Paliaşvili adına Tbilisi Dövlət Opera və Balet Teatrında) Ş.Hunonun "Faust" operası tamaşaya qoyulmuşdu. Bir neçə məktəbli yoldaşı ilə o, həmin operaya baxmağa getmişdi.

Günlərin birində, Mustafanı teatrda gimnaziyanın inspektoru görür, onu ağlada-ağlada oradan qovdurur. Səhəri günü onu 4 saat "karserdə" (qaranlıq zirzəmidə) saxladılar. Əlbəttə, belə hədə-qorxular Mustafanın teatra və böyük sənətə olan məhəbbətini daha da gücləndirdi. O, aktyor olacağına söz verdi və sözünə əməl etdi.

Mustafa Mərdanov birinci dəfə 1909-cu il noyabrın 28-də üz-gözünə "qrim", əynində isə teatr paltarı səhnəyə çıxdı. İkinci dəfə tamaşada qrim etmək üçün Tiflisdəki Azərbaycan teatrından Mirzəxan Quliyevi də dəvət etdilər. O, Mustafanı "Xor-xor" tamaşasında Seyfulla rolunda görüb çox bəyəndi.

Gənc Mustafa həmin ildən (1910) Tiflisdəki Azərbaycan Dram Teatrının artistləri ilə dostlaşdı və onların verdikləri tamaşalarda iştirak etməyə başladı. Bir məsələni də qeyd etmək istərdik ki, XX əsrin əvvəllərində yerli burjuaziya numayəndələri, bəylər, xanlar, ruhanilər Azərbaycan səhnəsinin artistlərinə bir oyunbaz kimi baxırdılar, onları adam yerinə qoymurdular, artistlə qohum olmağı özləri üçün təhqir bilirdilər. Tamaşa verməkdən ötrü bina almaq ən çətin məsələlərdən biri idi. Tiflisdə "Artistiçeskoe obşestvo"nun (indiki Ş.Rustaveli adına Tbilisi Dövlət Teatrı) və "Kazyonnı teatr"ın binaları azərbaycanlı artistlərə böyük çətinliklə icarəyə verilirdi. Artistlər də pərdəni açdırmaqdan ötru çox vaxt üzük və saatlarını girov qoymalı olurdular.

Burada Hüseyn Ərəblinskinin "sehrkar" üzüyü ilə Mirzə Əli Abbasovun qızıl saatını xatırlamamaq olmaz. Həqiqət naminə onu demək lazımdır ki, Ərəblinskinin üzüyü ilin ancaq iki-uç ayı barmağında olardı. Mirzə Əli Abbasovdan soruşduqda ki: "Əli dayı, saat neçədir?", cavab verərdi: "Get "Kazyonnı teatrı"nın mudirindən soruş, saatımız şəriklidir".

Materiallardan aydın olur ki, Mustafa Mərdanov evlərindən dəfələrlə xalça aparıb satmış, teatr kirayəsi üçün beh vermişdir.

Azərbaycan xalqının qabaqcıl ziyalıları N.Nərimanov, K.B.Zərdabi, N.B.Vəzirov, Üzeyir Hacıbəyov, M.Maqomayev, Bədəlbəy Bədəlbəyli, M.Mahmudbəyov və başqaları isə teatr sənətinin inkişaf etdirilməsində həvəskar artistlərə hər vasitə ilə kömək göstərirdilər. Məhz onların qayğısı sayəsində istedadlı sənətkar Mustafa Mərdanov əsl böyük səhnəyə qədəm qoyub artist oldu.

Mustafa Mərdanovun atası onu ali təhsilli ziyalı görmək istəyirdi. Odur ki, Mustafa 1917-ci ildə gimnaziyanı bitirdikdən sonra Rostova gedib Tibb Universitetinə daxil olur. Ancaq bu fakultə Mustafanın urəyincə olmadığı üçün atasından icazə alıb, tibbi təhsillə yanaşı həm də Rostovda dram studiyasında çalışır. Mustafa Rostov şəhərində də bənd ala bilmir və 1918-ci ildə Tiflisə qayıdır, ictimai-siyasi vəziyyət çox pis idi. Buna görə də Mustafa 20 nəfər artist dostu ilə birlikdə Batum şəhərinə üz tutur. Onların aqibəti burada da sevindirici olmur. Şəhər ingilis və türk zabitləri ilə dolu idi. Onlara burada tamaşaları azad göstərməyə mane olanlar çox idi. Odur ki, bir az pul toplayıb Turkiyəyə gedirlər.

M.Mərdanov və onun artist dostları İstanbul şəhərində düz 11 ay qastrol səfərində olurlar. Bu səfərdə onlar M.S.Kirmanşahlı, Ə.Yüzbaşov, İ.İsfahanlı, M.Sənani, Həsən Səbri, Paşa Məmmədov, Həsən Qasımov, Tərlan xanım, C.Cəfərov, N.Kaftaradze, Asya xanım, Vera Arsen və b. təşkil etdiyi heyətlə aşağıdakı tamaşaları oynamışlar: "Arşın mal alan", "O olmasın, bu olsun", "Nadir şah", "Əsli və Kərəm", "Ağa Məhəmməd şah Qacar", "Pəri cadu", "Bəxtsiz cavan", "Evliykən bikar" (Evliykən cubay") və s.

Mustafa Mərdanovun Turkiyə qastrollarındakı çıxışları Haqqında "Tamaşa" jurnalı (80 il bundan əvvəl) belə yazmışdır: "Həyatda həlim, səlim və bütün qüdrət və məziyyətini inkar edən bu gənc, eyni bir ustad əlində, xariqələr göstərəcək dərəcədə istiqbal badayeyə vəd rəfah ediyor. Bizdə Qafqazın belli başlı, butun xuduti muəyyən tipləri göstərənlərdən biri də Mustafa bəybir".

Mustafa Mərdanov ez uzərində yorulmadan işləyib repertuarını daha da zənginləşdirib genişləndirirdi. Artıq 1930-cu il idi. Bizə xəbər verdilər ki, Moskva şəhərində SSRİ xalqlarının milli dram teatrlarına baxışdır. Bu səfərlə əlaqədar olaraq biz Leninqradda, Kazanda, Moskvada və başqa şəhərlərdə geniş proqramla çıxışlar etdik.

Mustafa Mərdanov teatr tamaşalarında yüksək pafoslu ifaçılıq qabiliyyətinə görə dəfələrlə dövlət tərəfindən mukafatlandırılmışdı. O, ömrünün axırına kimi teatra bağlı olub, teatr səhnəsindən duşməmişdir. O, kino sənətində də ölməz obrazlar yaratmışdır. Əbədiyyətə qovuşan günədək 6000 dəfə səhnədə çıxış edib, 300-ə yaxın rol oynayıb. Dünyanın 30-dan çox dövlətinin və şəhərinin səhnəsində tamaşalar göstərib.

Azərbaycan teatrı orijinal yaradıcılıq istedadı olan sənətkarlarla fəxr etməkdə haqlıdır. Bu istedadlar arasında xalqımızın hörmət və ehtiramını qazanmış qocaman səhnə ustası Əli Mirzə oğlu Qurbanov da özunəməxsus yer tutur. Səhnədə saysız-hesabsız obrazlar canlandırmış bu sənətkarın həyat və yaradıcılığı gənc nəsillər üçün örnək və nümunə olmağa layiqdir.

Əli Mirzə oğlu Qurbanov 1898-ci ildə Tiflis şəhərində dünyaya gəlmişdir. Onun uşaqlıq və gənclik illəri çox ağır və acınacaqlı keçmişdir. Əlinin atası Mirzə Əli dəmir yolunda fəhləlik edirdi. Fəhlə olmasına baxmayaraq, mutərəqqi fikirli adam idi. Atasının ən böyük arzusu Əlini savadlı bir ziyalı görmək idi. Lakin onların ailəsi üçün o zaman bu istəyi həyata keçirmək çox çətin bir problem idi.

Əli bir müddət məktəbdə oxuduqdan sonra atası ailəni dolandırmaq üçün oğlunu da özu ilə muxtəlif iş yerlərində fəhləlik etməyə aparırdı. Lakin Əlinin çalıb oxumağını, muğənnilik istedadını və dərslərdə fərqlənməsini görən məktəbin mudiriyyəti ona işləyə-işləyə təhsilini davam etdirməyə icazə vermişdir. Bu işdə ona məktəbin muəllimi dahi N.Nərimanovun qohumu Əli Mirzə Nərimanov kömək etmişdir. Əlinin teatrla yaxınlığı da elə bu illərdən başlanır. Hətta bir neçə dəfə yaxın qohumu və dostu Möhsünlə (M.Sənani) tamaşaya da getmişdi. Həmin tamaşalardan aldığı təəssürat onu sakit buraxmırdı.

Əli Qurbanov birinci dəfə M.Sənaninin təkidi ilə Həvəskarların "Gaveyi-ahəngar" tamaşasında yalnız bircə kəlmə ("Gedək") sözü ilə cəhnəyə çıxmışdır. Bu ildən (1915) sonra isə M.Sənaninin təşəbbüsü ilə hazırlanmış "Məşədi İbad" tamaşasında Əli Qurbanov Rüstəmbəy rolunu kifayət qədər yaxşı oynayır. Məlahətli səsi onun muvəffəqiyyətini daha da artırır. Bu hadisədən sonra Əliyə maraq daha da artır.

Tiflis Azərbaycan Dram Teatrının özünə məxsus maraqlı tarixi vardır. İlk dəfə 1880-ci ildə fəaliyyətə başlamış bu teatr uzun muddət tələbə və muəllimlərdən ibarət olub, həvəskar xarakter daşımışdır. Yalnız 1906-cı ildə Tiflisin qabaqcıl teatr həvəskarları rəsmi teatr təşkil etmək üçün şəhər idarəsinə müraciət edirlər və 1910-cu ildə bu arzularını həyata keçirə bilirlər. Daha sonra, yəni 1917-ci ildə Tiflisdə "İttihad" adlanan ikinci bir teatr truppası təşkil olunur. Bu trupraya İbrahim İsfahanlı, Kəsən Səbri, Möhsün Sənani, Xəlilov, Naxçıvanlı, Tağızadə, Əhməd Salahlı və b. daxil idi. Həmin ilin axırında truppaya Əli Qurbanov da dəvət edilir.

Xalqımızın mutərəqqi fikirli ziyalılarından olan Kirmanşahlı, M. Zamanov və Naxçıvanlı Əlinin təbiətindəki sadəlik, çeviklik, çəldlik, musiqiyə meyl kimi xüsusiyyətləri görərək, onun inkişafına hər cür kömək edirdilər. Gürcüstanda Sovet Hakimiyyəti qurulduqdan (1921) sonra Əli Qurbanov başqaları ilə birlikdə artist-təşviqatçı kimi Borçalı mahalının Sarvan, Şüləver, Qarayazı, Bolus, Sadaxlı, Qaçağan və s. məntəqələrində kəndli kütlələri qarşısında dadlı-duzlu çıxışlar edir. Başqaları kimi, Əli Qurbanov da öz sənətindən ilham alaraq yorulmaq bilmədən çalışırdı. N.Nərimanov adına klubda xalq çalğı alətləri orkestri təşkil edib yerlərdə konsertlər verir. 1922-ci ildə belə konsertlərdən birində olmuş N.Nərimanov orkestrin çıxışını bəyənmiş və onun üzvlərinə şəxsən təşəkkur etmişdir.

Başqa sovet aktyorları kimi Əli Qurbanov da xarici ölkə qastrolları zamanı (1922-ci ildə Turkiyə, 1925-ci ildə İranda) bir sıra maraqlı çıxışlar etmişdir.

Əli Qurbanovun səhnə fəaliyyətinin daha məhsuldar dövrü 1925-ci ildən sonraya təsadüf edir. 1925-ci ilin axırlarında Azərbaycan Xalq Maarif Komissarlığının sərəncamı ilə Tiflis teatrının bir sıra tanınmış aktyorları ilə birlikdə Əli Qurbanov da Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrına dəvət olunur.

50 ilə yaxın bir muddətdə Ə.Qurbanov Niyaz rolunun yeganə ifaçısı olduğu "Pəri cadu"nun muxtəlif quruluşlarında bu rolu dəfələrlə oynamışdır.

1930, 1957 və 1959-cu illərdə Moskvada keçirilən milli teatrlara Ümumittifaq baxışlarında paytaxt tamaşaçıları Əli Qurbanovun Yanardağ, Məmmədəlibəy, Əsgərbəy ("Hacı Qara"), Mor Amurim ("Zaqmut"), Lord Mounten ("Gülən adam"), Hacı Əhməd və s. rollarda dəfələrlə görmuşlər. 1957-ci ildə Moskvada keçirilən teatr festifalı zamanı V.Komissarjevskaya və Nazim Hikmət xususilə Hacı Əhməd rolunda Əli Qurbanovun böyük bir ifaçılıq məharəti ilə obrazı aça bildiyini qeyd etdilər. "Pravda", "İzvestiya", "Covetskaya kultura", "Literaturnaya qazeta", "Veçernyaya Moskva" və "Trud" qəzetlərində Əli Qurbanovun təqdirəlayiq bir sənətkar olduğu vurğulanır.

Əli Qurbanov 50 ildən artıq böyük səhnədə olmuşdur. Bu muddətdə 200-ə yaxın muxtəlif rollarda çıxış etmiş, bəzi rolları bir neçə yüz dəfə oynamışdır. Məsələn, Vidadi rolunu 700, Əzizbəyov və Hacı Əhməd rollarını 350 dəfədən artıq ifa etmişdir. Aktyor 40 ildən artıq C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının filmlərində də çəkilmişdir. İlk dəfə 1928-ci ildə "Hacı Qara" filmində Aşıq roluna çəkilmiş Əli Qurbanov, sonralar "Kəndlilər", "Almas" (Aftil), "Yeni Horizont", "Səbuhi" (Ağalarov), "Bəxtiyar" (Qurban), "Doğma xalqımız üçün" (buruq ustası), "Mahnı belə yaranır" (Kor aşıq), "Qızmar günəş altında" (Əli dayı), "Qara daşlar" (Usta Ramazan), "Ögey ana" (çoban), "Bir qalanın sirri" (Kamran baba) və s. filmlərdə çıxış edərək yaddaqalan, yüksək səviyyəli obrazlar yaratmışdır. Xalqımız və dövlətimiz Əli Qurbanovun xidmətlərini nəzərə alaraq ona 1938-ci ildə Azərbaycan SSR əməkdar artisti, 1940-cı ildə isə Azərbaycan SSR xalq artisti adı vermişdir. O, "Şərəf Nişanı", "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenlərinə və bir neçə medallara layiq görülmüşdür. 1951-ci ildə Lenin ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Möhsün Sənani

Həyatının 50 ilini Azərbaycan teatr sənətinə həsr edən Möhsün Sənani səhnəmizin görkəmli və məşhur artistlərindən biridir.

Möhsün Sənaninin adı gələndə hər kəsin üzündə sevinc duyulur, təbəssüm görünür.

Onun repertuarı zəngin və murəkkəbdir. Möhsün üçün kiçik, böyük, mənfi və müsbət rollar yox idi və ola da bilməzdi!..

Sənanini xalqa sevdirən onun bənzərsiz sənətkarlığı, fitri istedadı, gənc nəslə daim qayğı ilə yanaşması olmuşdur. Sənani aktyora çox vacib olan hər cür qabiliyyətə: oxumaq, oynamaq, çalmaq bacarığına malik idi.

Sənani onun təxəllüsüdür. Onun əsl familiyası Cəfərovdur.

Möhsün Sənani Cəfərov 1900-cü ildə Tiflisin "Şeytanbazar" məhəlləsində ruhani ailəsində anadan olmuşdur. O, 4-5 yaşında ikən ata-anasını itirmiş, nənəsinin hima-yəsində qalmışdır.

1906-cı ildə nənəsi Möhsünü mədrəsəyə qoyur. Nənəsinin məqsədi Möhsünü mollalığa hazırlamaq və gələcəkdə onu atası kimi mərsiyəxan eləmək idi. Lakin Möhsün nə mədrəsəni oxuyub başa çatdıra bilir, nə də ki nənəsinin arzusu yerinə yetir.

1908-ci ildə nənəsi vəfat edir, xalası molla Zinyət onu öz himayəsinə götürür. Molla Zinyət, respublikanın xalq artisti Əli Qurbanovun anasıdır. Molla Zinyət Möhsünü öz uşaqlarından çox istəyir. O, Sənaninin oxuması ilə şəxsən özu məşğul olur. Ancaq Zinyət xanımın da vəziyyəti yaxşı deyildi. Onun özünün ailə üzvləri də çox idi. Buna baxmayaraq, Zinyət ana Möhsünü da, onun bacısını da doğma övladı kimi saxlayır.

Kiçik yaşlı Möhsün özünün və bacısının xalasına bir yük olduğundan xəcalət çəkir. Odur ki, 1909-cu ildən işləməli olur. O, Şeytanbazarda hər cür əzab-əziyyətə və böyük zəhmətə qatlaşır.

Səhnə həvəsi Sənanidə yeniyetmə yaşlarından baş qaldırmışdı. O, yerli teatrların və Tiflisə qastrola gələn artistlərin tamaşalarına böyük həvəslə baxırdı.

Möhsün həm teatr aktyorlarının oyununa, həm də meydanlarda oxuyan dərvişlərin səsinə fikir verir və onları təqlid edir. Bu minvalla özünün oxumaq qabiliyyətini inkişaf etdirir.

1911-ci ildə Möhsün birinci dəfə geniş izdiham qarşısına çıxır. Böyük həyəcan keçirsə də, onun çıxışı dinləyiçilərə, tamaşaçılara dərin təsir bağışlayır. Möhsün 1912-ci ildə kiçik həvəskarlar dərnəyinə qoşulur və bu dərnəklərdə birpərdəli povestlərdə sınamağa başlayır. Möhsünün ilk rejissoru "Tiflis musəlman artistləri dəstəsinin müqqədir komik aktyoru Mirzəxan Quliyev olmuşdur".

Beləliklə, Mirzəxan Quliyev və Möhsünə tamaşa edən Mirzəli Abbasov, Mustafa Mərdanov, İbrahim İsfahanlı kimi Tiflis aktyorları, onun istedadına umid edirlər. Bu ümid Möhsünün səhnəyə olan eşqini daha da artırır. Möhsünün bu sənətinə paxıllıq edən və onun həvəsini söndurmək istəyənlər atası Molla Sadığın dostları idi. Bununla belə, Möhsünü sevənlər çox idi. İşsiz qalmış Möhsünü yaxın bir gürcü dostunun atası "Vano dayı" tramvay parkında qulluğa düzəldir. O, burada aldığı maaşla özünü, bacısını təmin etməklə yanaşı, xalasının da vəziyyətini yüngülləşdirirdi.

Dövrünün ziyalı və tanınmış adamları Tiflisdə yaradılmış bu teatr dərnək və cəmiyyətlərinə yardım olaraq tez-tez müşavirələr keçirərdilər. Belə müşavirələr Mustafa Mərdanovun atası Hacı Həşim Mərdanovun bəzzaz dükanında olurdu.

Gürcüstanın mütərəqqi fikirli xadimləri və maarifpərvər azərbaycanlı ziyalılar bu teatra və aktyorlara bina xərclərini ödəmək və tamaşaları təşkil etmək işində səmərəli yardım göstərirdilər. N.Nərimanov, Əli Tağızadə, Əşrəf Yüzbaşiyev, H.Zərdabi, Üzeyir Hacıbəyov və Mərdanov qardaşları teatr sənətinin tərəfdarları və təbliğatçıları olmuşlar.

1915-ci ildə M.Sənani, Mirzəli Abbasov, Mirseyfəddin Girmanşahlı, Mirzəxan Quliyev, Mustafa Mərdanov və b. Tiflis truppasına cəlb edilirlər. Həmin ildə Hüseyn Ərəblinskinin iştirakı ilə hazırlanmış "Kaveyi-ahəngər" tamaşasında Möhsünə dəmirçi Kavənin oğlunun rolunu tapşırırlar.

O, bu rolu çox böyük ustalıqla ifa edir. Vəziyyətinin aqırlığına, maddi ehtiyac içərisində yaşamasına baxmayaraq bütün peşələrdən əl çəkir, ancaq aktyorluqla məşğul olur.

Bu dövrdə Tiflis teatrı truppasında çox məşhur sənətkarlar fəaliyyət göstərirdi. Bunlardan: Mirzəli Abbasov, Mirzəxan Quliyev, Əşrəf Yüzbaşıyev, M.Girmanşahlı, Mustafa Mərdanov, İbrahim İsfahanlı, Tərlan xanım, Əli Əskərov, Həsən Səbri, Paşa Mahmudov, Kaftaradze, Tanailidi, Əli Qurbanov və b. Möhsün Sənani onların arasında ən kənc aktyor idi.

Gənc olmasına baxmayaraq, az bir zaman içərisində ona Heydər bəy, Süleyman bəy, Vəli ("Arşın mal alan"), Hambal ("Məşədi İbad"), Rzaqulu ("Nadir şah"), Kasio ("Otello") kimi məsul rollar tapşırılmışdır. Həmin rollar Sənaninin aktyorluğunda bir sıçrayış yaradır, ona həqiqi aktyor şöhrəti qazandırır. M.Sənani 1915-ci ildən 1920-ci ilə kimi Tiflis teatr truppasında çalışır. M.Sənani 1921-ci ildən Bakının teatr səhnələrində parlamağa başlayır. O, nəinki teatrda, eləcə də kino sənətində də çox yadda qalan, təkrarolunmaz rollar ifa etmişdir. Bunlardan "Ökey ana", "Koroğlu", "Uzaq sa-hillərdə" və s. filmləri qeyd etmək kifayətdir.

50 il ərzində bir gün də olsun səhnədən ayrılmayan Möhsün Sənani qədirbilən xalqımızın sevilən və məşhur sənətkarıdır. Onun zəngin səhnə təcrübəsini, yaradıcılıq xüsusiyyətlərini öyrənmək bizim gənc aktyor və kino sənətkarlarımız üçün maraqlı olduğu qədər də səmərəlidir.

Sürəyya Qasımova

Məcid qızı Qasımova 1934-cu ilin sentyabrında qədim Tbilisi şəhərində anadan olmuşdur. Atası Məcid Qasım oğlu İbrahimov Borçalı nümayəndəliyinin Sarvan kəndindən idi. Anası Məleykə Fərəməz qızı Qasımova da əslən Sarvandan olub, varlı və imkanlı adamlardan birinin Fərəməz kişinin qızıdır.

Sürəyya birinci sinfə bir il heç getməsinə baxmayaraq, 1953-cü ildə 49 nömrəli Tbilisi qadın rus orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirib elə həmin ildə də Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun alman dili fakultəsinə daxil olur. Dörd il əla qiymətlərlə oxuyan Sürəyya həm də guclu idmançı və təşkilatçı idi.

Oxuduğu illərdə Bakı şəhərində keçirilən bir sıra elmi-praktik konfranslarda yaxından iştirak edib, alman və Azərbaycan ədəbiyyatının ali və orta məktəblərdə tədrisi haqqında məruzələrlə çıxış etmişdir.

Sürayya hələ Tbilisidə orta məktəbdə oxuduğu vaxt 5 ilə yaxın Gurcustan SSR-nin gənclərdən ibarət yığma basketbol komandasının ən fəal oyunçusu, sonra isə kapitanı olmuşdur.

Onu butun azərkeşlər "tatar balası" deyə çağırırdılar. Sürəyya xanım idmanın bu növü ilə institut illərində də məşğul olmuşdur.

Respublikanın tələbələrdən ibarət yığma komandası tərkibində Sürəyya Qasımova Moskva, Sankt-Peterburq Tbilisi, Bakı, Gəncə və s. şəhərlərdə oynamışdır onun haqqında, özünün söylədiyi kimi, unudulmaz anlar olmuşdur.

Sürəyyaya həm də gözəl səsə malik idi. O, ən çox xalq mahnılarını və seygahları ifa edirdi. 1956-1957-ci illərdə Bakıda keçirilən olimpiadada onun məlahətli ifaşı haqqında dahi müğənnimiz SSRİ xalq artisti Bülbül belə demişdir: Sürəyya "balaca Şövkətdir". Bundan bir il sonra o, Moskvada VI Ümumdünya Mahnı və Rəqs Olimpiadasında uğurla çıxış edir. Sürəyya bu olimpiadaya bir solist kimi dəvət olunmuşdu. Sürəyya başda olmaqla Azərbaycan mahnı və rəqs ansablının Moskvadakı çıxışları Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı və deş nişanlı ordeni ilə təltif edilmişdi. Bu muvəffəqiyyətlərlə yanaşı, Sürəyyanın bir səhnə artisti kimi də istedada malik olması meydana çıxdı. İnstitutun III kursunda imtahandan əla qiymət alıb çıxanda, özünü rəfiqələrinin üstünə ataraq əla qiymət aldığını bildirdi. Bunu görən bir qadın yaxınlaşıb soruşdu: "Qızım! Sən kinoya çəkilmək istəyirsənmi?" Sürəyyanın əvəzinə rəfiqələri birağızdan "əlbəttə-əlbəttə çəkilmək istəyir"-deyə cavab verdilər. Sürəyya öz razılığını bildirdi. Bu qadın Bakı kinostudiyasının rejissoru L.D.Berla idi. Səhərisi gün Sürəyya filmin quruluşçu rejissoru Lətif Səfərovla görüşüb, çəkiliş haqqında söhbət etdilər. Müəyyən çəkilişdən sonra Həsən Seyidbəyli debyut haqqında belə dedi: "Bu ki anadan-gəlmə Gulnarədir." Bu, Sürəyyanın ilk filmi idi. 1957-ci ildə "Aygün" (Şəfiqə rolu), "Kölgələr sürünür" (Afət), "Yeni il gecəsi" və s. filmlərdə baş rollarda çəkilir.

1958-ci ildə Sürəyya institutu əla qiymətlərlə bitirib burada laborant vəzifəsində işə başlayır. Bir muddətdən sonra onu həmin kafedrada alman dilinin qrammatikası və leksikası üzrə muəllim təyin edirlər.