BORÇALI VƏ TİFLİS TÜRK PEDAQOJİ TEXNİKUMLARININ YARADILMASI TARİXCƏSİNDƏN

Sovet hakimiyyətindən xeyli əvvəl Borçalı qəzasında məktəb-maarif işi çox dözülməz və acınacaqlı bir vəziyyətdə idi. Bunun əsas səbəbləri ərazidə ixtisaslı müəllim kadrlarının, məktəblər üçün xüsusi binaların və maarif, tədris ləvazimatlarının olmaması ilə səciyyələnirdi. Bütün qəza üzrə cəmi 5-6 natamam orta məktəb fəaliyyət göstərirdi. Belə məktəblərdən yeddiillik Sarvan, dördillik Qızılhacılı, dördillik Qaçağan, Saraçlı, Sadaxlı, Faxralı, Arıxlı, Başkeçid, Kosalar, Qarayazı, Tiflis (yeddiillik, Şeytanbazar məhəlləsində) və s. göstərmək olar. Ümumiyyətlə, bu məktəblərdə dərs deyən müəllimlər bir qayda olaraq azsavadlı, əlifbanı çətinliklə başa düşənlər və tam molla savadı olmayan şəriət adamları idi. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Borçalı qəzasındakı və Ahıska bölgəsindəki türk məktəblərində çalışan müəllimlərin tərkibini ixtisaslı kadrlarla təmin etmək üçün 1925-ci ilin sentyabr ayında Tiflis şəhərində pedaqoji texnikum (darülmüəllim) fəaliyyətə başladı. Texnikuma ilk direktor naxçıvanlı Qədimov Ələkbər təyin olundu. Şübhəsiz, bu texnikumun məzunları Borçalı və Ahıska Azərbaycan-türk məktəblərini müəllim kadrları ilə tam təmin edə bilmədi. Ona görə də 1930-cu ildən başlayaraq bölgələrdə orta və tam yeddiillik məktəblərin sayının artırılması istiqamətində Sarvan, Başkeçid, Ahıska və Qarayazı məntəqələrində Pedaqoji Texnikumlar yaradıldı. On dörd buraxılışdan sonra isə Tiflis Pedaqoji Texnikumu öz fəaliyyətini tam dayandırdı. Çünki bütün məktəbləri demək olar ki, yeni açılmış tədris oçaqları müəllim kadrları ilə təmin edirdi.

1929-cu ilin axırında Borçalı qəzası (Gürcüstan bölgəsi) 4 inzibati rayona bölündü. Tiflis pedaqoji texnikumunda direktor işləyən Əskər Məmmədəlizadə Borçalı nümayəndəliyinin (rayonun) birinci katibi seçildi. Bir neçə ildən sonra əslən təbrizli, Tiflisdə yaşayan Kəsən Səbri Borçalı rayonuna birinci katib seçilir. Onun qayğıkeşliyi və uzaqgörənliyi nəticəsində 1930-cu ildə Borçalı rayonunun mərkəzi Sarvanda Borçalı Türk Pedaqoji Texnikumu öz fəaliyyətinə başladı. Bu texnikumun ilk buraxılışı 1933-1934-cü tədris ilində olmuşdur. Borçalı Türk Pedaqoji texnikumunun ləyaqətli məzunlarından bir neçəsi ilə tanış olaq.

1. Kələyev Baxış Hüseyn oğlu - 1933-1934-cü tədris ilində texnikumu bitirmiş və müəllimlik fəaliyyətinə başlamışdır. Sonralar isə müxtəlif vəzifələrdə çalışmış və Marneuli rayon partiya komitəsinin ideologiya üzrə katibi seçilmişdir. Həmin vəzifədə uzun müddət işlədikdən sonra respublika dərəcəli fərdi təqaüdə çıxmışdır. Hal-hazırda Marneuli rayon müharibə və əmək veteranları komitəsinin sədridir.

2. Kərimov Kərim Qurban oğlu - 1935-ci ildə texnikumu bitirmiş, uzun müddət Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsində (Gürcüstanda) işləmiş, mayor rütbəsinədək qalxmış və təqaüdə çıxmışdır. Hal-hazırda respublika radio şəbəkəsində məsləhətçi işləyir.

3. Kərimov Abbas Alıməmməd oğlu - 1946-ci ildə pedaqoji texnikumu qurtarmış, Azərbaycan Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuş, 1951-ci ildə tam kursu bitirdikdən sonra isə Gürcüstan Xalq Maarif Nazirliyində Azərbaycan məktəbləri üzrə inspektor vəzifəsində çalışmışdır. 1952-ci ildə Marneuli (Borçalı) pedaqoji texnikumunun direktoru vəzifəsinə təyin olunmuş və texnikum bağlananadək (1959) həmin vəzifədə işləmişdir. Respublikanın əməkdar müəllimi və respublika miqyaslı fərdi təqaüdçüdür.

4. Məmmədov Aydın Yusif oğlu - 1951-ci ildə texnikumu bitirmiş, Bakıya getmiş, təhsilini davam etdirmişdir. O, müxtəlif vəzifələrdə çalışaraq Bakı Sovetinin sədri və-zifəsinə qədər qalxmışdır. Texnika elmləri namizədidir.

5. Məmmədov Əflatun, Musayev Bədirxan, Məmmədov Qasım, Qocayev Məmməd, Hacıyev Vəkil və b. 1951-1952-ci ildə pedaqoji texnikumu bitirmişlər. Hazırda Bakıda müxtəlif universitetlərdə işləyirlər.

6. Qaraməmmədli Yasin - 1957-ci ildə texnikumu bitirmişdir. Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziya Şirkətinin içmalçısıdır.

7. Süleymanov Süleyman Məmməd oğlu - 1957-ci ildə texnikumu bitirmiş, Baydar orta məktəbində tədris hissə müdiri işləmiş, sonralar isə Marneuli rayon partiya komitəsində təşkilat şöbəsinin müdiri olmuşdur. Oradan Gürcüstanda çıxan "Gürcüstan" qəzetinə redaktor təyin olunmuş və uzun müddətdir ki, həmin vəzifədə çalışır.

8. Vəliyev Hüseyn Məhərrəm oğlu 1940-cı ildə Borçalı Türk Pedaqoji Texnikumuna daxil olmuş, 1943-cü ildə texnikumu bitirmişdir. O, 1943-cü ildə ordu sıralarına getmiş və 1945-ci ilin noyabrında pedaqoji texnikumu qurtardığına görə ordu sıralarından tərxis olunmuşdur. Elə həmin ildə də Borçalı rayon partiya komitəsində hərbi şöbənin təlimatçısı vəzifəsinə təyin olunmuş, 1946-cı ildə həmin vəzifədən Gürcüstan Mərkəzi Komitəsi yanında yeni təşkil olunmuş 2 illik respublika partiya məktəbinə göndərilmişdir. 1948-ci ildə həmin məktəbi qurtarıb Marneuli rayonunda çıxan "Stalin yolu" qəzetinə redaktor təyin olunmuşdur. Burada işləyən zaman Marneuli rayon partiya komitəsinin büro üzvlüyünə namizəd seçilmiş, 1953-1963-cü illərdə Marneuli rayon icraiyyə komitəsində şöbə müdiri işləmişdir.

1963-cü ildə Marneuli, Bolnisi və Dmanisi rayonlarının birləşdirilməsi ilə əlaqədar Hüseyn müəllim Bolnisi rayon partiya komitəsinə təşkilatçı-inspektor vəzifəsinə keçirilmişdir. 1964-cü ildə Birləşmiş Bolnisi rayonunun istehlak cəmiyyətinə sədr seçilmiş, 1965-ci ildə rayonların yenidən ayrılması ilə əlaqədar olaraq Hüseyn müəllim Marneuli rayon istehlak cəmiyyətinə sədr vəzifəsinə göndərilmişdir. Bu vəzifədə 1967-ci ilin axırınadək işləmişdir.

1967-ci ilin dekabrından bu günədək Marneuli rayon kino qurğuları idarəsinin direktoru vəzifəsində çalışır.

1983-cü ildə ona Gürcüstan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adı verilmişdir. Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısıdır. Əmək veteranı və respublika miqyaslı fərdi təqaüdçüdür.

BORÇALI TÜRK PEDAQOJİ TEXNİKUMUNUN FƏALİYYƏT DAİRƏSİ

Borçalı Türk Pedaqoji Texnikumu əsas etibarilə Borçalı, Qardabani, Bolnisi, Dmanisi, Axalsix, Laqodexi, Saqareco rayonlarında, Kaxeti ərazisində, Tbilisi və Rustavi şəhərlərində yaşayan azərbaycanlıları əhatə edirdi. Bunlardan başqa texnikuma Zəlyənin Culuxlu, Dağ Sarvan və Azərbaycanın "Ermənistan" adlanan ərazisində azərbaycanlılar yaşayan bölgələrin əhalisi də cəlb olunurdu.

TEXNİKUMUN DİREKTORLARI

Borçalı türk pedaqoji texnikumuna direktor vəzifəsinə aşağıdakı ziyalılar təyin edilmişdir:

1. Şərifov Rüstəm Paşa oğlu
2. İsayev
3 Naibov Kəyan
4. Sadıqov Arif
5. Mahmudov Binnət
6. Məmmədov Məhərrəm
7. Muradov Mədəd
8. Kərimov Abbas - 1952-ci ildən texnikumun bağlanmasınadək (1959-cu il) həmin vəzifədə çalışmışdır.

TEXNİKUMUN BAĞLANMASI

Borçalı türk pedaqoji texnikumu 1959-cu ildə bağlanmış və onun bazasında internat məktəbi yaradılmışdır. Bu internat orta məktəb açılan gündən buraya Borçalının və sair bölgələrin dağlıq ərazilərindən ata və analarını erkən itirmiş kimsəsiz uşaqlar cəlb edilirdi. Sonradan isə bu məktəbə uşaq düzəltmək müşkül məsələyə çevrilmişdir. Yəni əvvəllər bu internatda cəmi 400-500 nəfər şagird oxuyurdusa, (1961-1965) sonralar isə şagirdlərin sayı 800-1000 nəfərə qədər artmışdır. Bu da şagirdlərə dərs deyən müəllimlərin savadlı, bilikli və pedaqoji fəaliyyətinin yüksək olmasından irəli gəlmişdir.

Hazırda ölkənin belə bir iqtisadi çətinliyinin əlçatmaz zirvəsində bu internat məktəb digər məktəblər arasında ziyalıların nəzər-diqqətini cəlb etməkdədir. Əlbəttə, bunlar hamısı internatın müdiriyyətinin qeyri-leqal hərəkətlərə qarşı amansız fəaliyyəti və prinsipial pedaqoji metodun təlim-təhsilə tətbiq olunması ilə əlaqədardır. Hazırda internatda savadlı müəllimlər ordusu fəaliyyət göstərir. Onlara uğurlar diləyirik.

Bağlanma səbəbləri:

1. Rayonda ibtidai siniflər üzrə müəllim kadrlarının kifayət qədər olması;
2. Tbilisi A.S.Puşkin adına Pedaqoji İnstitutun nəznində Azərbaycan filialının açılması;
3. Azərbaycan Respublikasında ibtidai siniflər üzrə müəllim kadrlarının hazırlanması və s.

Marneuli (Borçalı türk) Pedaqoji Texnikumu bağlanandan sonra onun bazasında Marneuli internat məktəbi yaradıldı. Əlbəttə, bunu qənaətbəxş hesab etməyə bizim heç cür mənəvi-hüquqi əsasımız yoxdur. Bu hal xalqımızın savadlanmasına ağır bir zərbədir.